و چاهى كندند و مملو از آتش كردند و تمام آنها را در ميانه آتش انداختند لكن آتش آنها را نسوزانيد سباع و درندگان مثل شير و امثال آن بر آنها انداختند به آنها اذيت نكردند عاقبت خداوند آنها را نجات بخشيد . اقول : اين آيه را دو نحوه ميتوان معنى كرد يك نحوه كه اخبار باشد كه خبر اصحاب اخدود كشته شدند ممكن است اصحاب اخدود همان مؤمنين باشند كه خداوند مؤمنين را نجات داد و كفار را هلاك فرمود . و نحوهء ديگر اينكه انشاء باشد يعنى خدا بكشد اصحاب اخدود را كه اين قدر اذيت بمؤمنين كردند لكن چون مدرك معتبرى در دست نداريم بايد به همان اجمالش گذاشت و گذشت و اللَّه العالم بمراده . [ سوره البروج ( 85 ) : آيه 5 ] النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ ( 5 ) آتش داراى وقود . وقود چيزى است كه روشن ميكنند مثل هيزم و نفت و بنزين و امثال آنها چنانچه ميفرمايد : فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ بقره آيه 24 ، و البته هر آتشى وقودى دارد و در اينجا ميفرمايد : ذات الوقود اشاره به اين است كه وقود اين آتش بسيار بوده كه خمودش مدت زيادى ميخواهد كه مؤمنين را در آن آتش ميانداختند تا خاكستر ميشدند مثل آتشكده فارس كه گفتند هزار سال طول كشيد و خاموش نشد تا شب ولادت حضرت رسول ، و مثل آتش نمرود بر ابراهيم كه از همه بلاد هيزم آوردند خروار خروار . [ سوره البروج ( 85 ) : آيه 6 ] إِذْ هُمْ عَلَيْها قُعُودٌ ( 6 ) زمانى كه اين اصحاب اخدود كفار در اطراف آن اخدود نشسته بودند و يك يك مؤمنين را آوردند يكى طفلى در بغل داشت خواست برگردد و از ايمان دست بكشد طفل به زبان آمد و گفت خود را در آتش انداز اين آتش رحمت است و كفار تماشا ميكردند . [ سوره البروج ( 85 ) : آيه 7 ] وَ هُمْ عَلى ما يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ ( 7 ) اين اصحاب اخدود كه اطراف نشسته بودند تماشا ميكردند آنچه را كه با مؤمنين ميكردند خشنود و خرم بودند .